نقش دیپلماسی علمی در همگرایی جهان اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری تاریخ معاصر جهان اسلام، مجتمع آموزش عالی تاریخ، سیره و تمدن اسلامی و پژوهشگر همکار پژوهشگاه بین المللی المصطفی (ص)

2 تاریخ تمدن اسلامی مجتمع آموزش عالی تاریخ و سیره و ادیان، جامعة المصطفی العالمیه،

چکیده

دیپلماسی علم و فناوری، پلی میان همکاری‌های پژوهشی و اهداف راهبردی سیاسی، در جهان اسلام می‌تواند واگرایی‌های ژئوپلیتیکی را کاهش و همگرایی را افزایش دهد. این پژوهش کیفی (با مطالعه اسنادی و تحلیل محتوا) نشان می‌دهد که پروژه‌های بنیاد مصطفی، برنامه‌های COMSTECH، جوایز علمی بین‌المللی، همکاری علمی برخی کشورها، ظرفیت نهاد وقف و نقشه راه توانمندسازی علمی با ایجاد شبکه‌های اجتماعی فراملی و سرمایه اجتماعی مشترک راهبردهای علمی و عملی هستند که از عوامل کلیدی در همگرایی جهان اسلام به شمار می آیند. با وجود چالش‌های تحریم، تفاوت‌های فقهی، ضعف زیرساخت‌ها، رقابت‌های ژئوپلیتیک، نبود انعکاس مستقیم در اسناد کلان کشور و سهم ناچیز برخی کشورها در تولیدات علمی حوزه دیپلماسی علمی و حکمرانی داده، راهبردهایی چون تبادل دانشجویان، همکاری دانشگاه-صنعت، تقویت نهادهای فراملی، عملیاتی‌سازی و توسعه حکمرانی داده پیشنهاد می‌شود. پژوهش بر نقش ارتباطات و دیپلماسی علمی و فناوری و ضرورت برنامه‌ریزی جدی برای ارتقای جایگاه علمی تأکید دنیای اسلام تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. آرایی، وحید، (۱۴۰۲)، «دیپلماسی علم و فناوری و الهام‌بخشی اسلامی و منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات بیداری اسلامی، شماره ۱۲، صص ۹۵-۱۱۶.
  2. اسعدى، مرتضى، (1366)، جهان اسلام: اردن، افغانستان، الجزایر، امارات متحده عربى، اندونزى، بحرین، برونى، تهران، مرکز نشر دانشگاهى.
  3. باغبان، مهدی و سنایی، اردشیر، (۱۴۰۳)، «تبیین رویکردهای دیپلماسی علم و فناوری جمهوری اسلامی ایران»، سیاست‌نامه علم و فناوری، دوره ۱۴، شماره ۲، صص ۴۴-۵۸.
  4. تسلیمی، محمدسعید، نوروزی، خلیل، تارویردی‌زاده، وحید و صادقی‌کیا، محمدعلی، (۱۳۹۶)، «ارائه چارچوب توسعه دیپلماسی علمی ج.ا.ایران مبتنی بر قابلیت‌های دانشگاه امام صادق (ع) و اولویت‌بندی راهبردهای آن بر اساس روش آمیخته»، پژوهش‌های مدیریت در ایران، دوره ۲۲، شماره ۱، صص ۲۵-۴۵.
  5. حافظ نیا، محمدرضا، (1385)، اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد، انتشارات پاپلی.
  6. درشتی، حنانه، (۱۴۰۳)، «راهبردهای دیپلماسی علمی در خاورمیانه: مطالعه موردی ترکیه، امارات متحده عربی و عربستان سعودی»، فصلنامه تعاملات دیپلماتیک، دوره ۲، شماره ۶، صص ۵۵-۱۰۵.
  7. دوئرتی، جیمز و رابرت فالتزگراف، نظریه‌های متعارض در روابط بین‌الملل، ترجمه وحید بزرگی و علیرضا طیب، نشر قومس، تهران، 1384.
  8. سعیدی، سعیده، (۱۴۰۴)، «دیپلماسی علمی؛ تحلیلی بر همکاری‌های بین‌المللی ایران با عراق در حوزه آموزش عالی»، مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، دوره ۱۷، شماره ۳، صص ۶۹-۹۹.
  9. سیف زاده، سیدحسین، (1368)، نظریه های مختلف در روابط بین الملل، تهران، نشر سفیر.
  10. شولتسه، راینهارد، (1389)، تاریخ جهان اسلام در قرن بیستم، ترجمه ابراهیم توفیق، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  11. صنیع اجلال، مریم و حسینی‌مقدم، سیدمحمد، (۱۳۹۹)، «بین‌المللی‌شدن آموزش عالی و آینده‌ی همگرایی کشورهای اسلامی»، فصلنامه مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، سال دوم، شماره اول، صص ۱۴۶-۱۶۶.
  12. صنیع اجلال، مریم، (۱۴۰۲)، «نظام جهانی علم و راهبردهای ارتقای همکاری علمی میان ایران و چین»، فصلنامه علمی راهبرد، دوره ۳۲، شماره ۲، صص ۱۰۷-۱۴۲.
  13. عیوضی، محمدرحیم و یدالله نصرالهی (۱۳۹۱)، همگرایی جهان اسلام و آینده تمدن اسلامی، فصلنامه مطالعات جهان اسلام، سال اول، شماره ۳، پاییز.
  14. غیاثی، هادی، رنجبران، رضا و صادقی‌شاهدانی، مهدی، (۱۳۹۸)، «ضرورت‌ها و راهبردهای استفاده از بخش مردمی در دیپلماسی علمی در جهان اسلام؛ مورد مطالعه: نهاد وقف»، سیاست و روابط بین‌الملل، سال سوم، شماره ۱، صص ۲۱۰-۲۳۰.
  15. قویدل، سمیه، دانش، فرشید و قره‌بقلو، وحید، (۱۴۰۴)، «پژوهشی پیرامون نقش هم‌گرایی دیپلماسی علمی و حکمرانی داده در زیست‌بوم علم، فناوری و نوآوری»، علوم و فنون مدیریت اطلاعات، دوره ۱۱، شماره ۲، صص ۳۳-۷۰.
  16. کاظمی، سید آصف، (۱۴۰۴)، «کارکرد حج در همگرایی جهان اسلام؛ ظرفیت‌ها و موانع»، دو فصلنامه مطالعات سیاسی و بین‌الملل، شماره ۳ (۷)، صص ۱۴۵-۱۶۵.
  17. کاظمی، سید محمد آصف، (۱۴۰۳)، «دیپلماسی اقتصادی و چشم‌انداز همگرایی در جهان اسلام»، فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات سیاسی و بین‌الملل، شماره ۲، صص ۲۷-۵۴.
  18. گلی زواره، غلامرضا، (1372)، سرزمین اسلام شناخت اجمالى کشورها و نواحى مسلمان‏نشین جهان، قم، دفتر تبلیغات اسلامى.
  19. محمدی، محسن، کریمیان، نورالله، و حسن رضایی (۱۳۹۴)، ظرفیت‌های درونی اسلام در تقویت همبستگی با تمرکز بر نقش حج در وحدت جهان اسلام، فصلنامه اسلام و مطالعات اجتماعی، سال سوم، شماره دوم، پاییز.
  20. مؤمنی، مصطفی، (1386)، مدخل جهان اسلام در دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر غلامعلى حداد عادل، تهران، کتاب مرجع (بنیاد دائره‌المعارف اسلامی).
  21. نریمانی، میثم، عسکریان، محمد، صاحبکار خراسانی، محمد و ذاکری، امیر، (۱۴۰۴)، «جوایز علمی بین‌المللی به‌مثابه ابزار دیپلماسی علم و فناوری: مطالعه موردی جایزه مصطفی»، نشریه مدیریت بهبود، دوره ۱۹، شماره ۱، صص ۱-۲۴.
  22. نوروزی، خلیل، مفتاح، محسن و مرتضوی‌نژاد، سیدمهدی، (۱۴۰۱)، «استخراج چارچوب توسعه دیپلماسی علم و فنّاوری (دعف) با کشورهای هدف مبتنی بر دلالت‌پژوهی قرآن کریم»، راهبرد فرهنگ، سال پانزدهم، شماره ۵۹، صص ۱۷۹-۲۰۴.
  23. نوروزی، خلیل، هاجری، مهدی، تسلیمی، محمدسعید و مخدومی، احمد، (۱۳۹۶)، «مدل توسعه دیپلماسی علم و فناوری از منظر کارگزاران کشور»، راهبرد فرهنگ، شماره چهل‌وسوم، صص ۱-۲۳.
  24. هدایتی، محمدرضا، (۱۳۹۹)، «آینده‌ی تعاملات علم و فناوری ایران با کشورهای اسلامی براساس نقشه‌ی راه توانمندسازی علمی جهان اسلام»، نشریه آینده‌پژوهی، صص ۱۱۷-۱۴۸.
  25. وزیری، اسماعیل و صبوری، علی‌اکبر، (۱۴۰۰)، «تعاملات علمی بین‌المللی، پیشران دیپلماسی علم و فناوری»، نشریه علم و پژوهش، شماره ۱۲، صص ۱۳-۲۰.
مطالعات تاریخی امت اسلامی
دوره 9، شماره 17 - شماره پیاپی 17
سال نهم، شماره هفدهم، بهار و تابستان 1405
فروردین 1405
صفحه 79-101

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار