کارشناسی ارشد، تاریخ معاصر جهان اسلام، گروه تاریخ تمدن اسلامی، مجتمع تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، افغانستان.
چکیده
خروج نیروهای ایالات متحده و فروپاشی جمهوری اسلامی افغانستان در سال ۲۰۲۱ الگوی مداخله خارجی را دگرگون ساخت. روسیه و چین بدون اشغال نظامی مستقیم، از ترکیب ابزارهای امنیتی، دیپلماتیک، اقتصادی و منطقه‌ای برای حفظ منافع خود و شکل‌دهی به محیط پیرامونی افغانستان بهره گرفته‌اند. پرسش اصلی این است که الگوی مداخله این دو قدرت پس از ۲۰۲۱ چه تفاوت‌ها و اشتراک‌هایی دارد و چگونه بر بی‌ثباتی سیاسی افغانستان اثر می‌گذارد؟ فرضیه پژوهش آن است که روسیه عمدتاً از دریچه امنیت آسیای مرکزی، مهار افراط‌گرایی و رقابت ژئوپلیتیکی با غرب به افغانستان می‌نگرد، در حالی که چین امنیت سین‌کیانگ را با منافع اقتصادی، اتصال منطقه‌ای و دیپلماسی چندجانبه پیوند می‌دهد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی با رویکرد تاریخی است. یافته‌ها نشان می‌دهد تغییر ابزار مداخله از حضور نظامی به تعامل مشروط، دیپلماسی منطقه‌ای، همکاری امنیتی و نفوذ اقتصادی، پایان رقابت خارجی نیست بلکه شکل آن را تغییر داده است. اثرگذاری این دو قدرت بر بی‌ثباتی بیش از مداخله مستقیم، از طریق وابستگی‌های امنیتی-اقتصادی، تأثیر بر محیط منطقه‌ای و محدود شدن ظرفیت تصمیم‌گیری مستقل دولت شکل می‌گیرد.
احسان، محمدرضا و سیرت، رستم‌علی، (۱۴۰۲)، ارتباط چین و افغانستان در میانه چالش‌ها و فرصت‌ها، پایگاه خبری و تحلیلی ایراف.
اداره ملی آمار چین، (۲۰۲۰)، گزارش اصلی سرشماری جمعیت سین‌کیانگ.
اسپوتنیک، (۱۴۰۵)، دفع تهدیدات تروریستی از افغانستان در اولویت روسیه قرار دارد، خبرگزاری اسپوتنیک.
اسلامی، روح‌الله، انصاری‌کارگر، علیرضا و رحیمی، عتیق‌الله، (۱۴۰۴)، رویکرد روسیه به امارت اسلامی افغانستان: تعامل امنیتی و ژئوپلیتیک در پرتو سند امنیت ملی ۲۰۲۱، دوفصلنامه سیاست بین‌الملل، دوره ۱۳، شماره ۱.
امینیان، بهادر، احسان‌طلب، محمدمهدی و هاشمی، امیرحسام، (۱۴۰۴)، گسست ژئواکونومیک جهانی و تأثیر آن بر حضور چین در افغانستان، فصلنامه سیاست خارجی، سال ۳۹، شماره ۳.
ایندیپندنت فارسی، (۱۴۰۴)، پاسخ روسیه به برخی گمانه‌زنی‌ها پیرامون مذاکره با طالبان.
بطحایی، سیدیحیی، شفیعی سروستانی، اسماعیل و اسماعیلی، بشیر، (۱۴۰۲)، چالش‌های پیش‌روی افغانستان تحت زعامت طالبان و سناریوهای آینده آن، فصلنامه روابط خارجی، سال ۱۵، شماره ۳.
بی‌بی‌سی دری، (۱۴۰۴)، چین و پاکستان بر نابودی تروریسم در افغانستان تأکید کردند.
بی‌بی‌سی فارسی، (۱۴۰۲)، نشست مخالفان طالبان در مسکو؛ احمد مسعود: افغانستان امروز به طالبستان مبدل شده است.
بی‌بی‌سی فارسی، (۱۴۰۴)، تاجیکستان خبر درخواست کمک از روسیه برای تأمین امنیت مرز افغانستان را رد کرد.
بی‌بی‌سی فارسی، (۱۴۰۵)، دبیر شورای امنیت ملی روسیه: مسکو به‌دنبال شراکت کامل با حکومت طالبان است.
تی‌آرتی فارسی، (۲۰۲۵)، آیا جهان از الگوی روسیه در قبال افغانستان پیروی خواهد کرد؟
جعفری، یوسف، حاجی‌مینه، رحمت و شفیعی، نوذر، (۱۴۰۵)، راهبرد کریدوری چین در رقابت ژئوپلیتیک با آمریکا، فصلنامه سیاست، دوره ۵۶، شماره ۱.
جوکار، علی‌اکبر، (۱۳۹۹)، سیاست چندوجهی روسیه در افغانستان، مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه ایران.
دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، (۱۳۸۶)، اسناد لانه جاسوسی آمریکا، جلد سوم، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
دانشنامه بریتانیکا، مدخل Xinjiang، نسخه آنلاین.
داودی، مائده و کیانی، داود، (۱۴۰۳)، روسیه و افغانستان پس از ظهور طالبان، سیاست جهانی، دوره ۱۳، شماره ۲.
داودی، مائده، کیانی، داود و برزگر، کیهان، (۱۴۰۱)، سیاست خارجی روسیه در قبال طالبان افغانستان، مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، دوره ۸، شماره ۲.
سرخیل، بهنام، (۱۴۰۴)، تحلیل آینده‌پژوهانه راهبرد چین در افغانستان پس از جنگ ۱۲ روزه، فصلنامه سیاست خارجی، سال ۳۹، شماره ۳.
ستیز، ملک، (۱۳۹۶)، روسیه و آمریکا در افغانستان؛ از تعامل سیاسی تا تقابل استراتژیک، مؤسسه مطالعات راهبردی شرق.
شفیعی، نوذر، (۱۴۰۴)، تأثیر خروج آمریکا از افغانستان بر موقعیت آن در رقابت راهبردی با چین، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره ۱۸، شماره ۱.
شویتا، (۱۴۰۱)، ظهور مجدد افغانستان؛ تعامل ژئواستراتژیک با قدرت‌های بزرگ، ترجمه عبدالناصر نورزاد، روزنامه ۸صبح.
عاقلی، مصطفی، یوسف‌زی، قاسم و تیشه‌یار، ماندانا، (۱۴۰۳)، تأثیر رقابت روسیه و آمریکا بر امنیت افغانستان از ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۱، فصلنامه غرب آسیا، سال ۲، شماره ۲.
عرفانی، سیدطاهر، (۱۴۰۳)، نگاه راهبردی چین به افغانستان پس از خروج آمریکا، فصلنامه مطالعات سیاسی و بین‌المللی، سال ۱، شماره ۱.
العربیه فارسی، (۱۴۰۵)، روسیه درباره حضور هزاران شبه‌نظامی در افغانستان هشدار داد.
فرمانیان، مهدی، (۱۳۹۳)، مجموعه مقالات کنگره جهانی جریان‌های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام، جلد ۲، قم، دارالاعلام لمدرسة اهل البیت(ع).
محمدی، سمیرا، (۱۴۰۴)، بازگشت افغانستان به کانون رقابت‌های ژئوپلیتیک؛ جایگاه چین، روسیه و آمریکا کجاست؟، خبرگزاری ایراف.
ملکشاهی، محمدرضا و همکاران، (۱۴۰۵)، دالان اقتصادی چین-پاکستان (CPEC): پیوندی میان ژئواقتصاد و ژئوپلیتیک در جنوب آسیا، مطالعات کشورها، دوره ۴، شماره ۱.
منوری، سیدعلی، کشوریان‌آزاد، محسن و صداقتی، مبارکه، (۱۴۰۱)، راهبرد چین جهت گسترش همکاری با طالبان پس از خروج آمریکا، فصلنامه روابط خارجی، سال ۱۴، شماره ۵۴.
میریوسفی، علیرضا، (۱۴۰۰)، افغانستان: تقابل چین مصمم و آمریکای مردد و وظایف همسایگان، مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی (IPIS).
نورزاد، عبدالناصر، (۱۴۰۳)، بحران افغانستان در سایه رقابت‌های چین و آمریکا، خبرگزاری جمهور.
هاشم‌زهی، نوروز و آتش‌دست، محمد، (۱۳۹۹)، جایگاه افغانستان در طرح چینی ابتکار کمربند-راه (با تأکید بر راهکارهای رسانه‌ای)، پژوهشنامه رسانه بین‌الملل، سال ۵، شماره ۶.
هاشمی، فردین، (۱۴۰۴)، امنیت و سیاست چین در برابر طالبان: تحول در رویکردها پس از اوت ۲۰۲۱، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره ۱۸، شماره ۱.
هاشمی، فردین، (۱۴۰۵)، چرخش در سیاست خارجی چین در قبال افغانستان بعد از خروج آمریکا، فصلنامه سیاست، دوره ۵۶، شماره ۱.
هشت صبح، (۱۴۰۲)، دبیر شورای امنیت روسیه از حضور ۲۰ سازمان تروریستی در افغانستان خبر داد، روزنامه ۸صبح.
یورونیوز فارسی، (۱۴۰۴)، گزارش رویترز از مذاکرات روسیه و طالبان برای بازگرداندن تسلیحات آمریکایی.
یورونیوز فارسی، (۲۰۲۵الف)، روسیه برچسب سازمان تروریستی را از روی طالبان برداشت.
یورونیوز فارسی، (۲۰۲۵ب)، نشست قالب مسکو با حضور طالبان آغاز به کار کرد.
Afintl, (2023), NRF Leader’s Presence in Moscow Coaxes Russia To Urge Taliban For An Inclusive Government.
Dos Santos, Theotonio, (1970), The Structure of Dependence, American Economic Review, 60, no. 2.
Daily Times, (2025), Pakistan, China, Russia, Iran unite for peace in Afghanistan.
DID Press Agency, (2025), CSTO Boosts Security Belt around Afghanistan.
Hasht-e Subh, (2025a), The Geopolitical Standoff between East and West over Bagram and the Taliban’s Internal Rift.
احسانی, سید محمد مهدی . (1405). رقابت روسیه و چین و تحول الگوهای مداخله در افغانستان پس از طالبان (۲۰۲۱ به بعد). مطالعات تاریخی امت اسلامی, 9(17), 21-36.
MLA
احسانی, سید محمد مهدی . "رقابت روسیه و چین و تحول الگوهای مداخله در افغانستان پس از طالبان (۲۰۲۱ به بعد)", مطالعات تاریخی امت اسلامی, 9, 17, 1405, 21-36.
HARVARD
احسانی, سید محمد مهدی. (1405). 'رقابت روسیه و چین و تحول الگوهای مداخله در افغانستان پس از طالبان (۲۰۲۱ به بعد)', مطالعات تاریخی امت اسلامی, 9(17), pp. 21-36.
CHICAGO
سید محمد مهدی احسانی, "رقابت روسیه و چین و تحول الگوهای مداخله در افغانستان پس از طالبان (۲۰۲۱ به بعد)," مطالعات تاریخی امت اسلامی, 9 17 (1405): 21-36,
VANCOUVER
احسانی, سید محمد مهدی. رقابت روسیه و چین و تحول الگوهای مداخله در افغانستان پس از طالبان (۲۰۲۱ به بعد). مطالعات تاریخی امت اسلامی, 1405; 9(17): 21-36.
)