بررسی چگونگی تکوین دولت در افغانستان معاصر (۱۷۴۷-۱۹۷۰ م) بر اساس نظریه عصبیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش پژوه دکتری تاریخ معاصر جهان اسلام، گروه تاریخ تمدن اسلامی، مجتمع تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، افغانستان.

2 دکتری تاریخ تمدن اسلامی و استاد همکار، گروه تاریخ تمدن اسلامی، مجتمع تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، افغانستان

چکیده

نوشتار حاضر با بهره‌گیری از نظریه عصبیت ابن‌خلدون، فرایند تکوین، تثبیت و زوال دولت در افغانستان را در بازه‌ی ۱۷۴۷ تا ۱۹۷۳ واکاوی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که دولت ابدالی بر پایه‌ی عصبیت قبیله‌ای پشتون‌ها شکل گرفت. در ادامه، خاندان محمدزایی با تکیه بر عصبیت تازه‌ای، دولت جدیدی بنیان نهاد و عبدالرحمن‌خان این عصبیت را با خشونت دولتی و مشروعیت دینی درآمیخت. اصلاحات شتاب‌زده‌ی امان‌الله‌خان، به دلیل ناهماهنگی با ساختار سنتی جامعه، به شورش و سقوط وی انجامید. دوران نادرشاه و ظاهرشاه اگرچه بازگشتی به الگوهای پیشین بود، اما نتوانست عصبیت ملی فراگیری پدید آورد و دولت همچنان آسیب‌پذیر ماند. در مجموع، نظریه‌ی عصبیت الگویی کارآمد برای تبیین ادوار مختلف دولت‌داری در افغانستان به‌شمار می‌رود و در این بررسی مشخص شد که فقدان عصبیت مثبت و فراگیر، مهم‌ترین عامل ناپایداری‌های مکرر سیاسی در این دوره‌ی تاریخی بوده است؛ چراکه هرگاه همبستگی گروهی جای خود را به گسست‌های قومی و نبود اجماع ملی داده، نظام سیاسی با بحران مواجه شده است.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. ابن‌خلدون، عبدالرحمن، (۱۳۵۲)، مقدمه، مترجم: محمد پروین گنابادی، تهران، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  2. آزاد ارمکی، تقی، (۱۳۷۶)، جامعه‌شناسی ابن‌خلدون، تهران، انتشارات تبیان.
  3. اولسن، آستا، (۱۳۸۹)، اسلام و سیاست در افغانستان، مترجم: عبدالقیوم سجادی، کابل، واژه.
  4. بارفیلد، توماس، (۱۳۹۵)، افغانستان: تاریخ فرهنگی و سیاسی، مترجم: رضا مرادی، تهران، مروارید.
  5. تاریخ مختصر پنج دهه اخیر افغانستان، (۱۳۹۰)، بی‌نا، انتشارات محسن.
  6. دوپری، لوئیس، (۱۳۸۶)، افغانستان، مترجم: محمدعلی مهمید، کابل، میوند.
  7. دولت‌آبادی، بصیر احمد، (۱۳۸۵)، هزاره‌ها از قتل‌عام تا احیای هویت، قم، عظیمی.
  8. روبین، بارنت، (۱۳۹۰)، تکه‌تکه شدن افغانستان، مترجم: عبدالقیوم سجادی، کابل، انتشارات عازم.
  9. سایکل، امین، (۱۳۹۲)، افغانستان مدرن: تاریخ مبارزه و بقا، مترجم: زهرا پوست‌چی، تهران، خجسته.
  10. علی‌آبادی، علی‌رضا، (۱۳۹۵)، جامعه و فرهنگ افغانستان، تهران، الهدا.
  11. غبار، میرغلام محمد، (۱۳۴۶)، افغانستان در مسیر تاریخ، کابل، مطبعه دولتی.
  12. گرگوریان، وارتان، (۱۳۷۹)، ظهور افغانستان مدرن: سیاست اصلاحات و نوسازی، مترجم: فروز فروزنیا، تهران، شیرازه.
  13. موسوی، محمدجمال، (۱۳۹۳)، بررسی مقایسه‌ای عوامل سقوط تمدن‌ها از دیدگاه ابن‌خلدون و توین‌بی، قم، ترجمه و نشر المصطفی.
  14. یواِنز، مارتین، (۱۳۹۶)، افغانستان؛ مردم و سیاست، مترجم: سیما مولایی، تهران، ققنوس.
مطالعات تاریخی امت اسلامی
دوره 9، شماره 17 - شماره پیاپی 17
سال نهم، شماره هفدهم، بهار و تابستان 1405
فروردین 1405
صفحه 5-19

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار