تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های اقبال و سید جمال درباره امت اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناسی ارشد، رشته تاریخ تمدن اسلامی، مجتمع آموزش عالی تاریخ، سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه.

چکیده

این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی مؤلفه‌های امت‌گرایی در اندیشه سید جمال و محمد اقبال انجام شده است. با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و در چارچوب مطالعات تطبیقی، یافته‌ها نشان می‌دهد که هر دو متفکر در تعریف امت به‌مثابه هویتی فراقومی مبتنی بر ایمان، ضرورت وحدت مسلمانان، مبارزه با استعمار و احیای اجتهاد اتفاق نظر دارند. اما در تحلیل علل انحطاط و راه‌حل‌های نوزایی، تفاوت‌های پارادایمیک عمیقی مشاهده می‌شود: سید جمال با رویکردی عمل‌گرا و سیاسی، اولویت را به اتحاد فوری و کنش انقلابی می‌دهد؛ حال آنکه اقبال با نگاهی فلسفی و درون‌نگر، احیای «خودی» و بازسازی فکر دینی را اساس تحول می‌داند. این مقاله نتیجه می‌گیرد که این دو رویکرد متعارض همدیگر نبوده، بلکه مکمل یکدیگر در پروژه اصلاحی جهان اسلام هستند و همپوشانی دارد.

کلیدواژه‌ها


  1. منابع فارسی

    1. اسدآبادی، سید جمال‌الدین، مقالات جمالیه، به کوشش سید هادی خسروشاهی، تهران: انتشارات کلبه شروق، ۱۳۷۹ش.
    2. اسدآبادی، سید جمال‌الدین، مقالات و نامه‌ها، تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۲ش.
    3. اقبال لاهوری، محمد، بازسازی فکر دینی در اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران: انتشارات کتابخانه سنایی، ۱۳۶۳ش.
    4. اقبال لاهوری، محمد، بازسازی فکر دینی در اسلام، ترجمه محمد بقایی (ماکان)، تهران: انتشارات فردوس، ۱۳۸۶ش.
    5. اقبال لاهوری، محمد، جاویدنامه، ترجمه شریف حسین قاسمی، تهران: انتشارات اقبال، ۱۳۸۷ش.
    6. اقبال لاهوری، محمد، کلیات اشعار فارسی اقبال لاهوری، به کوشش احمد سروش، تهران: انتشارات سنایی، ۱۳۸۷ش.
    7. خسروشاهی، سید هادی، سید جمال‌الدین حسینی اسدآبادی؛ مجموعه اسناد و مدارک، تهران: انتشارات کلبه شروق، ۱۳۸۶ش.
    8. زرین‌کوب، عبدالحسین، با کاروان حله: مجموعه نقد ادبی، تهران: انتشارات علمی، ۱۳۷۸ش.
    9. شریعتی، علی، بازگشت به خویش، تهران: انتشارات چاپخش، ۱۳۵۷ش.
    10. عنایت، حمید، سیر اندیشه سیاسی در اسلام، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۶ش.
    11. مطهری، مرتضی، علل گرایش به مادی‌گری، تهران: انتشارات صدرا، ۱۳۵۷ش.
    12. هیکل، محمدحسین، سید جمال‌الدین اسدآبادی؛ بیدارگر شرق، ترجمه حمیدرضا شیخی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، ۱۳۸۲ش.

    منابع لاتین

    1. Keddie, Nikki R., Sayyid Jamal ad-Din al-Afghani: A Political Biography, Berkeley: University of California Press, 1972.
    2. Rajput, V. G., Iqbal and the Pakistan Movement, Lahore: Iqbal Academy Pakistan, 1977.
    3. Schimmel, Annemarie, Gabriel's Wing: A Study into the Religious Ideas of Sir Muhammad Iqbal, Leiden: E.J. Brill, 1963.