دانش پژوه دکتری تاریخ معاصر جهان اسلام، گروه تاریخ تمدن اسلامی، مجتمع تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، افغانستان
چکیده
این مقاله به حضور عرب-افغانها در جهاد افغانستان و پیامدهای آن میپردازد. مسئله اصلی این است که این گروه با چه انگیزه و اهدافی وارد نبرد با شوروی شدند، چه اقداماتی انجام دادند و نتایج حضورشان در داخل و خارج چه بود؟ این موضوع باوجود تأثیرات منطقهای و بینالمللی، در زبان فارسی کمتر بررسی شده است. عرب-افغانها افرادی با ملیت عربی بودند که با انگیزه جهاد و کمک به مجاهدین، همچنین بهدلیل شرایط سیاسی کشورهای خود و خواست آمریکا برای ضربه به شوروی، وارد میدان شدند. عبدالله عزام، چهره شاخص و آغازگر این جریان، با اندیشههای خود تأثیر عمیقی بر آنان نهاد. آنها در عرصههای فرهنگی، نظامی و سیاسی فعالیت داشتند. پیامد حضورشان در داخل، اختلاف میان مجاهدین و تکفیر شیعیان و در خارج، گسترش بنیادگرایی، پیدایش گروههای تروریستی مانند القاعده و داعش و تهدید دولتهای عربی بود. یافتهها به شناخت بهتر جریانهای بنیادگرا و مقابله با آنها کمک میکند.
انس، عبدالله (۲۰۰۲). ولادة الأفغان. بیروت: دار ساقی.
بارز، عبدالحمید (۱۳۷۸). از سقوط سلطنت تا ظهور و عدالت طالبان. پاکستان: مرکز نشر میوند.
بخشی، شیخ احمد (تابستان ۱۳۸۵). جهاد از ابنتیمیه تا بنلادن. نشریه علوم سیاسی – دانشگاه باقرالعلوم، شماره ۳۴، صص ۱۶۹-۱۹۴.
الجابری، عبدالرزاق و رفیعی، محمدطاهر (۱۳۹۳). تأثیر الفکر الجهادی لعبدالله عزام فی تصاعد و تیره العنف لدی تنظیم القاعده. در ادیان و مذاهب و عرفان، همایش کنگره جهانی جریانهای افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام (مجموعه الموتمر العالمی، آراء علماءالاسلام فی التیارات المتطرفة، ج۱، بیجا، صص ۲۷-۶۰.
حلف الارهاب تنظیم القاعده من عبدالله عزام الی ایمن الظواهری (الجزء الثالث) (۲۰۰۵). (عبدالرحیم علی الشیخ و الطبیب اسامه بنلادن و ایمنالظواهری، مترجمان). مرکز المحروسه.
سرافراز، محمد (۱۳۹۰). جنبش طالبان از ظهور تا افول. تهران: سروش.
سرابی، محمد (۱۳۹۵). اسامه بنلادن افسانه یا واقعیت. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
صفوی، سیدحمزه (زمستان ۱۳۹۹). جهانی شدن و سیر تحول هویت عرب- افغانها. پژوهشهای راهبردی سیاست وزارت علوم، شماره ۳۵، صص ۲۸۲-۳۰۶.
صفوی، سیدحمزه و نوروزی، مجتبی (زمستان ۱۳۹۹). سیر تحول هویت عرب- افغانها. فصلنامه پژوهشهای راهبردی سیاست، شماره ۳۵، صص ۲۸۲-۳۰۶.
عباسزاده فتحآبادی، مهدی (بهمن و اسفند ۱۳۷۸). تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان و سر برآوردن القاعده. نشریه اطلاعات سیاسی، شماره ۲۵۷ و ۲۵۸، صص ۱۶-۲۹.
عبدالسلام، محمد (یولیو ۱۹۹۳). الافغان-عرب-صناعه-العنف العابر للحدود. نشریه السیاسه الدولیه، العدد ۱۳۴.
عزام، عبدالله (بیتا). اعلان الجهاد. بیجا.
عزام، عبدالله (بیتا). الحق بالقافله. بیجا.
اقبال، مظفر (آذر ۱۳۸۵). فرهنگ و اجتماع: جهان اسلام و روشنفکران غربگرا. بیجا، صص ۵-۱۴.
شفایی، امانالله (۱۳۹۳). افغانستان، سیاست به نام خدا، تأملی در باورهای قدسی اسلامگرایان. کابل: امیری.
صدری افشار، غلامحسین (۱۳۸۸). فرهنگنامه فارسی (ج ۱). تهران: فرهنگ معاصر.
عباسزاده، مهدی (بهمن و اسفند ۱۳۸۷). تجاوز نیروهای اتحاد شوروی به افغانستان و سر برآوردن القاعده. نشریه اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شماره ۲۵۷ و ۲۵۸، صص ۱۶-۲۹.
مجله الجهاد (بیتا). شماره ۲۳. پیشاور: مرکز نشر پاکستان.
محمودیان، محمد (فروردین ۱۳۹۳). بنیادهای فکری القاعده (تأثیرات اندیشههای وهابی–سلفی). نشریه کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، صص ۲۴-۴۱.
مژده، وحید (۱۳۸۲). افغانستان و پنج سال سلطه طالبان. تهران: نشر نی.
معین، محمد (۱۳۵۰). فرهنگ معین (بخش ۱). تهران: امیرکبیر.
)