تصویر آداب و رسوم ملی غرب در سفرنامه‌های ایرانیان دوره قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناسی ارشد، تاریخ معاصر جهان اسلام، گروه تاریخ تمدن اسلامی، مجتمع تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه

چکیده

در عصر قاجار، ارتباط با غرب که در دوره زندیه محدود بود، گسترش یافت و افزون بر حضور غربی‌ها در ایران، ایرانیان بسیاری نیز در قامت دانشجو، بازرگان و کارگزار سیاسی و فرهنگی به اروپا سفر کردند. این افراد با نگرش ایرانی خود به مشاهده فرهنگ غرب پرداخته و برداشت‌های خود را در سفرنامه‌ها ثبت نمودند. برخی از آنان پس از بازگشت، تصویری شتاب‌زده و اعجاب‌انگیز از تمدن غرب ارائه دادند که زمینه‌ساز غرب‌گرایی در میان دولت‌مردان و تحصیل‌کردگان ایرانی شد. با توجه به شرایط فرهنگی ایران آن روزگار و پیشرفت اروپا، بررسی نگاه این سیاحان به جنبه‌های فرهنگی غرب اهمیت می‌یابد. یکی از مهم‌ترین این جنبه‌ها، آداب و رسوم ملی است که شناخت آن به درک سبک زندگی، مناسک اجتماعی مانند ازدواج و طلاق، و نحوه تعامل آن ملل با یکدیگر و با دیگران کمک می‌کند. این پژوهش با تکیه بر سفرنامه‌های دوره قاجار، می‌کوشد تصویری از آداب و رسوم ملی کشورهای اروپایی در آن عصر ارائه دهد؛ زیرا سفرنامه‌ها از منابع معتبر و تأثیرگذار در مطالعات فرهنگی به شمار می‌آیند.

کلیدواژه‌ها


  1. ایلچی، ابوالحسن. (1364). حیرت‌نامه: سفرنامه ابوالحسن خان ایلچی به لندن (به کوشش حسن مرسلوند). تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
  2. پیرزاده نائینی، محمدعلی. (1360). سفرنامه حاجی پیرزاده (به کوشش حافظ فرمانفرمائیان). تهران: انتشارات بابک.
  3. دهباشی، علی. (1363). سفرنامه حاج سیاح به فرنگ. تهران: انتشارات سخن.
  4. رضا قلی‌میرزا قاجار. (1361). سفرنامه رضا قلی‌میرزا نایب‌الایاله نوه فتحعلی‌شاه (به کوشش اصغر فرمانفرمائی قاجار). تهران: نشر اساطیر (چاپ دوم).
  5. شیرازی، میرزا صالح. (1347). سفرنامه میرزا صالح شیرازی (مصحح: محمد شهرستانی). تهران: نشر روزن.
  6. صحاف باشی طهرانی، ابراهیم. (1357). سفرنامه ابراهیم صحاف باشی (به اهتمام محمد مشیری). تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
  7. فخرالملک. (1362). سفرنامه مظفرالدین‌شاه به فرنگ. تهران: انتشارات کاوش.

 موریه، جیمز. (1399). حاجی بابا در لندن؛ دنبالة سرگذشت حاجی بابای اصفهانی (ترجمه اسدالله طاهری با مقدمه بهاالدین خرمشاهی). تهران: انتشارات نگاه.

  1. ناصرالدین‌شاه قاجار. (1362). سفرنامه ناصرالدین‌شاه به فرنگ (با مقدمه عبدالله مستوفی). اصفهان: نشر مشعل (چاپ دوم).