هرمنوتیک اسکینری و سیاست‌ورزی دینی: بازخوانی کنش‌های گفتاری آیت‌الله سیستانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری تاریخ معاصر جهان اسلام، مجتمع آموزش عالی تاریخ، سیره و تمدن اسلامی و همکار پژوهشی پژوهشگاه بین المللی المصطفی (ص).

2 دانش پژوه دکتری تاریخ معاصر جهان اسلام، گروه تاریخ تمدن اسلامی، مجتمع تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، پاکستان.

چکیده

این پژوهش با استفاده از رهیافت کوئنتین اسکینر، گفتار سیاسی آیت‌الله سیستانی پس از سقوط صدام را نه به‌عنوان بازتاب نظریه‌ای ثابت، بلکه به‌مثابه کنش‌های گفتاری واکنشی و زمینه‌مند تحلیل می‌کند. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل بیانیه‌ها، فتاوا و مواضع علنی وی است. یافته‌ها نشان می‌دهد منطق این مداخلات، یک «عقلانیت عملی و موقعیتی» بوده که با هدف مدیریت بحران‌های گذار سیاسی و جلوگیری از فروپاشی عراق طراحی شده است. اهدافی مانند مهار خشونت فرقه‌ای، تضمین مشارکت عمومی در فرآیندهای سیاسی و جهت‌دهی هنجاری به روند دولت‌سازی، در کانون این کنش‌ها قرار داشته‌اند و مفاهیم کلیدی مانند «اراده‌الأمه» نه به‌عنوان نیّت ازپیش‌تعیین‌شده، بلکه به‌عنوان برساخته‌های تحلیلی برای تبیین پیامدهای کنش‌های گفتاری ایشان فهمیده می‌شوند و نشان می‌دهد چگونه مرجعیت، با حفظ استقلال و خودداری از تصدی مستقیم قدرت، از طریق نفوذ هنجاری و ایفای نقش واسطه و جهت‌دهنده، امکان هم‌زیستی نهاد دین با نظم دموکراتیک را فراهم کرده است.

کلیدواژه‌ها


اسکینر، ق. (۱۳۹۳). بنیادهای اندیشه سیاسی مدرن (جلد ۱: رنسانس؛ جلد ۲: عصر دین‌پیرایی). ترجمه کاظم فیروزمند. تهران: نشر آگاه.
اسکینر، ق. (۱۳۹۳). بینش‌های علم سیاست: جلد اول، در باب روش (Visions of Politics, Vol. 1: Regarding Method). ترجمه فریبرز مجیدی. تهران: انتشارات فرهنگ جاوید.
بهروزلک، غلامرضا و امان الله شفایی، (۱۳۹۲)، نقش امام موسى صدر و آیت‌الله سیستانى در انسجام سیاسى جامعه چند فرهنگى لبنان و عراق. علوم سیاسی، شماره ۶۳.
جعفریان، رسول، (۱۳۹۶). تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی. قم: نشر مورخ.
حاجی‌یوسفی، امیر محمد و ابوالقاسم عارف‌نژاد، (۱۳۹۰)، نشانه‌شناسی گفتمان اسلام سیاسی و مردم‌سالار آیت‌الله سیستانی. پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره چهارم.
خَفّاف، حامد، (۲۰۰۷). النصوص الصادرة عن سماحة السید السیستانی فی المسألة العراقیة. بیروت: دار المؤرخ العربی.
فراتی، عبدالوهاب، (۱۳۹۴). آیت‌الله سیستانی و نظریه اراده‌الأمه. فصلنامه علوم سیاسی، شماره ۶۸.
فیرحی، داوود، (۱۳۸۳). نظریه دولت در فقه شیعه. تهران: نشر نی.
فیرحی، داوود، (۱۳۹۲). فقه و سیاست در ایران معاصر: فقه، دولت و دموکراسی دینی. تهران: نشر نی.
قاسمی، فرج الله، (۱۳۸۸). مرجعیت و سیاست در عراق پس از اشغال؛ با تأکید بر اندیشه آیت‌الله سیستانی. علوم سیاسی، سال دوازدهم، شماره ۴۵.
کاتب، ا. (۱۳۸۴). تطور الفکر السیاسی الشیعی من الشورى إلى ولایة الفقیه. قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة.
کاظمی، سید آصف (۱۳۹۵). رفتار سیاسی آیت‌الله سیستانی (با تأکید بر وحدت و نفی اشغالگری). دوفصلنامه مطالعات تاریخی امت اسلامی، ۲(۳)، ۶۵–۸۴.
Abdul-Jabar, F. (2013). The Shiite movement in Iraq. London, UK: Saqi Books.
Cole, J. (2014). The new Arabs: How the millennial generation is changing the Middle East. New York, NY: Simon & Schuster.
Nasr, V. (2006). The Shia revival: How conflicts within Islam will shape the future. New York, NY: W. W. Norton.
Qassir, K. (2011). Al-marja'iyya al-shi'iyya wa bina' al-dawla fi al-'Iraq ba'd 2003 [The Shia marja'iyya and state-building in post-2003 Iraq]. Beirut, Lebanon: Al-Markaz al-Arabi lil-Abhath wa Dirasat al-Siyasat.
Skinner, Q. (2002). Visions of politics: Volume 1: Regarding method. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Skinner, Q. (2002). Visions of politics: Volume 2: Renaissance virtues. Cambridge, UK: Cambridge University Press.