تصویر متعارض از پیامبر اسلام (ص) در آثار فلاسفه قرن هجدهم فرانسه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش پژوه دکتری تاریخ معاصر جهان اسلام، گروه تاریخ تمدن اسلامی، مجتمع تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، افغانستان.

چکیده

زمان حاضر، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند گفت‌وگوی سازنده میان تمدن غربی و اسلامی است؛ در غیر این صورت، خطر تداوم تصویری منجمد، کلیشه‌ای و مشکوک از یکدیگر باقی می‌ماند که ریشه در ترس از «دیگری» دارد و با رویدادهای معاصر دوباره احیا شده است. زیربنای تمدن اسلامی، قرآن کریم و شخصیت پیامبر گرامی اسلام (ص) است. پژوهش حاضر به بررسی مبانی فکری تصویر پیامبر اسلام (ص) در ذهنیت غربی اروپای مدرن می‌پردازد؛ ذهنیتِ‌ای که فلسفه قرن هجدهم فرانسه- یعنی عصر روشنگری- پایه و اساس آن را تشکیل می‌دهد. این مطالعه نشان می‌دهد که تصویر پیامبر اسلام (ص) در آثار بنیان‌گذاران و نمایندگان برجسته روشنگری فرانسه- از جمله ولتر، مونتسکیو و دیگران- چگونه شکل گرفته و نمود یافته است: تصویری دوگانه که ترکیبی از تحسین به عنوان قانون‌گذار و شخصیت تاریخی بزرگ، و همزمان ادامه سنت‌های منفی قرون وسطایی است. شناخت دقیق این تصویر، گامی ضروری برای عبور از کلیشه‌ها و زمینه‌سازی گفت‌وگوی تمدنی اصیل به شمار می‌رود.

کلیدواژه‌ها


  1. استاروبینسکی، ژان، مونتسکیو، پاریس: سوی، ۱۹۹۴.
  2. بایل، پییر، فرهنگ لغت تاریخ و انتقادی، ۴ جلد، آمستردام: برونل، ۱۶۹۷.
  3. بولنویلیه، زندگی محمد (ص)، آمستردام، ۱۷۳۱.
  4. دیدرو، دالامبر، دایرةالمعارف یا فرهنگ لغت تعقلی علوم، هنر و حرفه‌ها، ۱۷۸۰–۱۷۵۱.
  5. دیدرو، دی، مجموعه آثار، ۱۵ جلد، پاریس: بوکن، ۱۹۷۱.
  6. دیدرو، دی، نامه‌نگاری‌ها، ۱۴ جلد، پاریس: مینویی، ۱۹۷۰.
  7. روسو، ژان ژاک، مجموعه آثار، ۵ جلد، پاریس: کتابخانه پلئیاد، ۱۹۹۰.
  8. روسو، ژان ژاک، نامه‌نگاری‌ها، ژنو: موزه و موسسه ولتر، ۱۹۶۹.
  9. رولان، آ، مذهب محمدان، پاریس: لا های، ۱۷۲۱.
  10. کوندورسه، زندگی ولتر، پاریس، ۱۹۹۴.
  11. مونتسکیو، رسالات، پاریس: کتابخانه پلئیاد، ۱۹۵۲.
  12. مونتسکیو، مجموعه آثار، پاریس: کتابخانه پلئیاد، ۱۹۵۱.
  13. مونتسکیو، نامه‌های ایرانی، پاریس: گالیمار، ۱۹۷۳.
  14. هربُله، بارتلمی، کتابخانه شرقی، ماستریخت، ۱۷۸۰–۱۷۷۶.
  15. ولتر، رساله در باب اخلاقیات، پاریس: گارنیه، ۱۹۶۳.
  16. ولتر، فرهنگ لغت فلسفی، پاریس: گالیمار، ۱۹۹۴.
  17. ولتر، مجموعه آثار، پاریس: اشت، ۱۸۶۶.
  18. ولتر، ملانژ، پاریس: کتابخانه پلئیاد، ۱۹۶۱.
  19. ولتر، مذهب ولتر، نیزه، پاریس، ۱۹۶۹.